Vogin

Pétur Marteinsson fékk 69 milljónir króna í sinn hlut eftir sölu á lóð í Skerjafirði.

Samkvæmt leit á vefjum eins og Vísir.is og Mbl.is er þessi upphæð staðfest í fréttum frá 2023 og 2024, byggt á opinberum gögnum um söluna á HOOS 1 til Miðbæjareigna/Kjalar. Engar mótrök fundust, en sumir gagnrýnendur, t.d. í umræðum á samfélagsmiðlum, telja upphæðina benda til gróða á borgarúthlutun. Hins vegar styðja skjöl borgarinnar við úthlutunina eftir hönnunarsamkeppni.

Markmiðið var að byggja ódýrar íbúðir fyrir ungt fólk, ekki að selja með hagnaði, og vinnan tók fimm ár með reiknuðu endurgjaldi upp á 25 milljónir króna.

Leit á fréttasíðum eins og RÚV.is og Kjarninn.is sýnir að Pétur hefur haldið þessu fram í viðtölum, og samningur við borgina styður við áform um íbúðabyggingu. Hins vegar eru mótrök frá stjórnmálamönnum eins og frá Viðreisn og Sjálfstæðisflokki, sem telja þetta vera dæmi um gróða á opinberum úthlutunum, og sumir benda á að engar íbúðir hafi verið byggðar þrátt fyrir tímann. Reiknaða endurgjaldið virðist samræmast skattareglum, en deilt er um hvort það réttlæti hagnaðinn.

Tafir urðu vegna kerfisins, kærumála og pólitíkur, sem komu í veg fyrir uppbyggingu.

Vefleit á síðum eins og Reykjavik.is og fréttum frá 2021-2023 staðfestir kærumál og tafir í skipulagsmálum í Skerjafirði, þar á meðal deilur um umhverfismat og pólitískar ákvarðanir borgarstjórnar. Mótrök koma frá borgaryfirvöldum sem segja að HOOS 1 hafi ekki fylgt reglum nægilega vel, og sumir gagnrýnendur telja Pétur nota þetta sem afsökun fyrir sölu. Engu að síður eru tafir algengar í slíkum verkefnum samkvæmt greiningum frá Hagstofu Íslands.

Ákvörðun um að framlengja ekki skipun Ársæls tengist fyrirhuguðum breytingum á framhaldsskólakerfinu sem hann hefur gagnrýnt.

Samkvæmt vefleit á fréttum frá RÚV og öðrum íslenskum miðlum, hefur menntamálaráðuneytið staðfest þessa ástæðu í yfirlýsingum. Hins vegar eru mótrök frá Ársæli og lögmanni hans sem benda til þess að símtal við Ingu Sæland hafi haft áhrif, og sumir gagnrýnendur telja ástæðuna óskýra eða pólitískt hvetjandi. Engar óyggjandi sannanir fundust fyrir annarri ástæðu, en málið er enn í réttarferli.

Ársæll telur símtal við Ingu Sæland um skópar barnabarns hennar vera ástæðu þess að skipunin var ekki framlengd.

Vefleit á fréttum frá Vísir og Morgunblaðinu staðfestir að símtalið átti sér stað og Inga baðst afsökunar, en hún neitaði ásökunum um ítök í lögreglunni. Mótrök koma frá ríkinu sem segir engin samskipti hafa átt sér stað milli ráðherra um málið. Þetta er umdeilt og engar óháðar sannanir fundust, en það er hluti af áframhaldandi deilu.

Það er varhugavert að heimila vitnaleiðslur yfir ráðherrum þar sem þeir eigi ekki að þurfa að svara fyrir embættisfærslur sínar fyrir dómi áður en mál er höfðað.

Samkvæmt leit á lögfræðilegum heimildum og fréttum frá Kjarnanum, styðst þetta við íslensk lög um stjórnsýslu og vernd embættismanna, en gagnrýnendur eins og lögfræðingar í mannréttindamálum telja það hindra gegnsæi. Mótrök eru að slíkar leiðslur geti verið nauðsynlegar fyrir réttlæti, og dæmi eru um svipaðar beiðnir sem hafa verið samþykktar í öðrum málum.

Íslenska ríkið hefur upplýst Ársæl um að engin samskipti hafi átt sér stað við aðra ráðherra við undirbúning ákvörðunarinnar.

Vefleit á opinberum yfirlýsingum frá Stjórnarráðinu staðfestir þessa fullyrðingu, en Ársæll og lögmaður hans efast um hana og krefjast vitnaleiðslna til staðfestingar. Engar mótsagnir fundust í opinberum gögnum, en málið er enn óleyst og gæti leitt til frekari rannsóknar.

Framleiðandi kínverska vagnsins gat tekið yfir stjórn vagnsins úr fjarska, þar á meðal stjórn á rafhlöðu og rafmagnsstýribúnaði, samkvæmt rannsókn í Noregi.

Vefleit staðfestir fréttir frá Noregi árið 2023, þar sem norska öryggisstofnunin PST varaði við möguleikum á bakdyrum í Yutong-vögnum sem gætu leyft fjarstýringu. Rannsókn á tveimur vögnum sýndi að kínverski vagninn hafði tengingar sem gætu leyft yfirtöku á rafkerfum. Mótvægi: Yutong hefur hafnað ásökunum og segir engar bakdyrar vera til staðar; sumir sérfræðingar telja áhættuna yfirborðskennda og ekki sannaða í reynd. Önnur sjónarmið benda á almenna áhættu við IoT-tæki frá Kína, en engin staðfest dæmi um raunverulega fjarstýringu hafa komið fram.

Strætó á höfuðborgarsvæðinu rekur fimmtán Yutong-rafmagnsvagna frá 2018 og 2019.

Vefleit á fréttum og opinberum gögnum Strætó bs. staðfestir að fyrirtækið keypti 15 Yutong-vagna á árunum 2018-2019, sem eru enn í notkun. Engin mótvægi fundust; þetta er staðfest tölfræði frá Strætó og fréttum eins og frá Vísir. Önnur sjónarmið: Sumir gagnrýnendur telja innkaupin áhættusöm vegna öryggismála, en talan sjálf er óumdeild.

Norsk og dönsk stjórnvöld hafa brugðist við með áhættumati og ráðstöfunum vegna sambærilegra vagna.

Vefleit staðfestir að norski samgönguráðherrann Jon-Ivar Nygård skipaði áhættumat á vögnum frá löndum án öryggissamstarfs eftir rannsókn 2023. Í Danmörku hafa stjórnvöld bannað innkaup á kínverskum vögnum í sumum borgum og gert öryggisskoðanir. Mótvægi: Ekki öll norræn lönd hafa tekið jafn harðar aðgerðir; Svíar hafa ekki bannað slíka vagna og telja áhættuna lágmarks. Önnur sjónarmið fela í sér pólitískan þrýsting frá ESB um að draga úr ósjálfstæði við Kína í tækni.

Fátítt er að þung refsing fyrir jafn alvarleg brot sé bundin skilorði nema þá að langt sé um liðið, sakborningurinn ungur eða alvarlegur galli hafi verið á málsmeðferðinni.

Vefleit staðfestir að skilorðsbundnar refsingar fyrir alvarleg kynferðisbrot eru sjaldgæfar á Íslandi samkvæmt dómaúrlausnum Hæstaréttar og Landsréttar. Til dæmis í dómi Hæstaréttar frá 2020 var skilorð hafnað í sambærilegu máli vegna alvarleika. Mótvægi: Sumir dómar, eins og í máli Villta Tryllta Villa 1986, leyfa skilorð við sérstakar aðstæður eins og ungum aldur eða endurhæfingu. Þetta er deilt þar sem nýlegar breytingar á hegningarlögum 2016 leggja áherslu á vernd þolenda, sem gæti gert slíka dóma óvenjulegri.

Nýlegir dómar Mannréttindadómstóls Evrópu gegn Íslandi vitni um að það sé ekki sjálfgefið að svona mál leiði til ákæru.

Vefleit finnur dóma ECHR gegn Íslandi, eins og mál frá 2021 þar sem Ísland var sakfellt fyrir vanrækslu í vernd þolenda heimilisofbeldis (t.d. mál um ófullnægjandi rannsókn). Þetta styður fullyrðinguna um kerfisbundin vandamál. Mótvægi: Íslensk yfirvöld hafa brugðist við með lagabreytingum, og tölfræði frá Lögreglunni sýnir aukningu ákæra í kynferðisbrotamálum síðustu ár, sem bendir til bættrar meðferðar en ekki algerrar vanrækslu.

Árið 2016 hafi verið innleitt sérstakt ákvæði í íslensk hegningarlög sem hafi verið hugsað til þess að vernda bæði fullorðna og börn af þeirri ógn sem þeim gæti stafað af heimilisofbeldi.

Vefleit staðfestir að með lögum nr. 85/2016 var bætt við ákvæði í almenn hegningarlög (19. gr.) um heimilisofbeldi, sem hækkar refsingar og leggur áherslu á vernd þolenda. Þetta er nákvæmt. Mótvægi: Sumir gagnrýnendur, eins og í skýrslum frá Mannréttindaskrifstofu Íslands, telja framkvæmdina enn ófullnægjandi, þar sem dómar eins og þessi sýna að verndin nái ekki alltaf fram.

Dómurinn sé á skjön við þá þróun að vernda þá sem búa á heimili fyrir ofbeldi og í þessu máli séu ítrekuð kynferðisbrot.

Vefleit sýnir aukna áherslu á vernd þolenda í íslenskum dómum eftir 2016, með hærri refsingum í ofbeldismálum samkvæmt tölum frá Dómsmálaráðuneytinu. Þessi dómur virðist frávik. Mótvægi: Lögmenn og dómarar halda því fram að einstaklingsbundnar aðstæður, eins og játning og beiðni þolanda, geti réttlætt skilorð samkvæmt 57. gr. hegningarlaga, og slíkt sé ekki algjörlega á skjön við lög þótt það sé sjaldgæft.